زینوبه

آلزایمر چیست

ارتباط آلزایمر با دمانس

به هر نوع بيماري مغزي که بر حافظه و رفتار اثر بگذارد، دمانس گفته مي‌شود. بیماری آلزایمر یک بیماری خاص و نوعی از زوال عقل یا دمانس است. به عبارت دیگر شایع‌ترین نوع زوال عقل، آلزایمر است. از دست دادن حافظه اخير يکی از علايم شايع دمانس است. خصوصيات مشترک انواع دمانس‌ها عبارتند از:

  • تغييرات در شخصيت
  • تو‌همات و هذيان
  • تغييرات در خلق مثل افسردگی و اضطراب
  • تغييرات شناختی

زوال عقل

زوال عقل اصطلاحی عمومی برای از دست دادن حافظه و دیگر توانایی‌‌های شناختی است که برای مداخله در زندگی روزمره به اندازه کافی جدی است. ​

یکی از مشکلاتی که آلزایمر و بیماریهای مرتبط با زوال عقل برای فرد بیمار و اطرافیان او به وجود می‌آورند، فراموشی در زمان مصرف قرصها و داروهای فرد بیمار است.

آلزایمر و زوال عقلاخیرا محصولی به نام جعبه هوشمند زینوبه به بازار عرضه شده که امکانات مختلفی در خصوص یادآوری قرصهای یک بیمار به او و اطرافیانش دارد. از مشاهده مشخصات جعبه هوشمند زینوبه دریغ نکنید!

تاریخچه آلزایمر

در سال ۱۹۰۱، روان‌شناس وعصب‌شناس آلمانی دکتر «آلویز (آلزهایمر) آلزایمر»، بیمار 51 ساله‌ای به‌نام خانم «آگوست دتر» را که به دلیل اختلالات شناختی، مشکلات تکلمی، تو‌همات شنوایی و هذیان، در آسایشگاه روانی در فرانکفورت بستری شده بود، مورد بررسی قرار داد.

آلویز در مغز آن زن، به‌خصوص در قشر مغز، تغییرات عجیبی را مشاهده کرد. این تغییرات شامل کلافهای رشته‌ای داخل نورونی و رسوب خارج سلولی بود. او این رشته‌ها را قبلا مشاهده نکرده بود، به همین دلیل این فکر در ذهنش شکل گرفت که پدیده جدیدی کشف کرده است. اما نامی برای آن‌ها انتخاب نکرد تا اینکه بعدا این رشته‌ها پلاک نورتیک نامیده شدند.

این رشته و ماده‌های همراه آن تا سال‌ها بی‌نام مانده بودند تا این که در سال ۱۹۸۴ این ماده‌ها را پلاک آمیلوئید بتا نامید. آن چه در سال ۱۹۸۶ مشخص شد، این بود که آلزایمر در اثر تجمع جمع خاصی از پروتئین‌های نامحلول و از بین رفتن سیناپس‌ها که پل ارتباطی دو نورون هستند ایجاد می‌شود. این پروتئین‌های نامحلول همان پلاک‌های آمیلوئید بتا بودند.

بیماری آلزایمر

بیماری آلزایمر یا بیماری فراموشی، یک نوع اختلال عملکرد مغزی است که به‌تدریج، توانایی‌های ذهنی بیمار تحلیل می‌رود. بارزترین نوع از انواع مختلف زوال عقل، اختلال حافظه‌ است. اختلال حافظه معمولاً به‌تدریج ایجاد شده و پیشرفت می‌کند. در ابتدا اختلال حافظه به وقایع و آموخته‌های اخیر محدود می‌شود، ولی به‌تدریج خاطرات قدیمی هم آسیب می‌بینند. بیمار پاسخ سئوالی را که چند لحظه قبل پرسیده ‌است، فراموش می‌کند و مجدداً همان سؤال را می‌پرسد. وسایلش را گم می‌کند و نمی‌داند کجا گذاشته‌است. در خرید و پرداخت پول دچار مشکل می‌شود و نمی‌تواند حساب دارائیش را نگه دارد.

به‌تدریج در شناخت دوستان و آشنایان و نام بردن اسامی آنها نیز مشکل ایجاد می‌شود. کم‌کم مشکل مسیریابی پیدا شده و اگر تنها از منزل بیرون برود ممکن است گم شود. در موارد شدیدتر حتی در تشخیص اتاق خواب، آشپزخانه، دستشویی و حمام در منزل خودش هم مشکل پیدا می‌کند. بروز اختلال در حافظه و روند تفکر سبب آسیب عملکردهای اجتماعی و شخصی بیمار شده و در نتیجه ممکن است سبب افسردگی، عصبانیت و پرخاشگری بیمار شود.

یکی از مشکلات زوال عقل بروز توهم و هذیان است. مثلاً بیمار فکر می‌کند همسایگان و پرستارش قصد آسیب رساندن و توطئه علیه وی را دارند. بیمار ممکن است به فرزندانش بدبین شود. گاهی اوقات بیمار افرادی را مثلاً والدین فوت شده یا اقوام را که نیستند و حضور ندارند می‌بینند.

در موارد شدیدتر چه رخ می‌دهد؟

در موارد شدید بیمار برای انجام کارهای اولیه شخصی نیاز به کمک پیدا می‌کند و ممکن است توانایی کنترل ادرار و مدفوع را هم از دست دهد. بیمار دچار زوال عقل ممکن است در تکلم و یافتن کلمات مناسب مشکل پیدا کند و در نتیجه کم حرف و گوشه‌گیر شود. در موارد پیشرفته‌تر بیمار آگاهیش را نسبت به بیماری از دست داده و نمی‌داند دچار ناتوانی در انجام برخی کار‌‌ها است و ممکن است کارهای خطر ساز انجام دهد. به مرور ممکن است توانایی حرکتی بیمار هم دستخوش آسیب شده و مکرراً تعادلش را از دست داده زمین بخورد.

آلزایمر رایج‌ترین شکل زوال عقل است. علائم این بیماری با از دست دادن قدرت حفظ اطلاعات به‌خصوص حافظهٔ موقت در دوران پیری آغاز شده و به ‌تدریج با از دست دادن قدرت تشخیص زمان، افسردگی، از دست دادن قدرت تکلم، گوشه‌گیری و سرانجام مرگ در اثر ناراحتی‌های تنفسی به پایان می‌رسد. مرگ پس از پنج تا ده سال از بروز علائم اتفاق می‌افتد؛ اما بیماری حدود بیست سال قبل از ظهور علائم آغاز شده‌ است.

این بیماری با از دست رفتن سیناپس‌های نورون‌ها در برخی مناطق مغز، فاسد شدن سلول‌های مغز در مناطق مختلف سیستم عصبی، ایجاد ساختارهای پروتئینی کروی شکلی به نام پلاک‌های پیری (اس پی) در خارج نورون‌های برخی مناطق مغز و ساختار‌‌‌های پروتئینی رشته‌هایی به نام (ان اف تی) در جسم سلولی نورون‌ها، مشخص می‌شود.

استرس اکسیداتیو، یون‌های فلزی و پروتئین‌های تجمع‌یافته نابجا و التهاب، همه از مواردی است که احتمالاً در سبب‌شناسی آلزایمر نقش دارند.

علائم و نشانه‌های بیماری آلزایمر

  • مختل شدن زندگی روزمره در نتیجه از دست دادن حافظه
  • گم کردنِ زمان و مکان، گم کردن اشیا و فراموشی
  • مشکلات ادراک دیداری و ارتباطات فضایی
  • کاهش توانایی برقراری ارتباط
  • مشکل در حل مسئله و برنامه‌ریزی
  • اختلالات زبان گفتاری و نوشتاری
  • تغییرات در حالات، رفتار و شخصیت
  • کناره‌گیری از فعالیت‌های کاری و اجتماعی
  • اختلالات در استدلال کردن، انجام کارهای پیچیده و قضاوت‌های اشتباه
  • کاهش توانایی یادآوری اطلاعات جدید

مراحل بیماری آلزایمر

بیماری آلزایمر به چند مرحله تقسیم می‌شود که این مراحل را می‌توان در همه افراد مبتلا مشاهده کرد.

مرحله اول (ام سی آی) است که مرحله اختلال خفیف شناختی است که در این مرحله هنوز بیماری شروع نشده است و شاید کسانی که این مشکل را دارند، هیچ‌گاه به آلزایمر مبتلا نشوند. ولی این مرحله‌ای است که تاکید می‌شود همگان مراقب باشند، چون در این مرحله بیمار هنوز در اجتماع است. کار و زندگی را اداره می‌کند و مشکلی در عملکرد ندارد، اما ممکن است در برخی موارد فراموشی داشته باشد. چیزی را جا می گذارد، حرفهای تکراری می‌زند و یا اسم کسی را به خاطر نمی‌آورد و فراموش می‌کند که در مورد چه چیزی می‌خواسته حرف بزند یا اینکه حتی فراموش می‌کند که ماشین خود را کجا پارک کرده است.

در این مرحله از بیماری، بیمار وقتی در موقعیت‌های پیچیده قرار می‌گیرد مقداری گیج می‌شود و مثلا نمی‌تواند چند کار را همزمان انجام دهد. هنوز بیماری آلزایمر نیست، اما مرحله‌ای شایع است و عده زیادی به آن مبتلا هستند.

مرحله بعدی را مرحله خفیف آلزایمر می‌دانند. اولین علامتی که این مرحله دارد این است که فرد در محاسبات طولی خود مشکل پیدا می‌کند. یعنی اینکه مثلا اگر به عنوان یک خانم خانه‌دار خرید می‌کند، نمی‌داند چقدر باید پول بدهد و چقدر باید پس بگیرد یا به عنوان یک مرد شاغل، در کارهای بانکی اشتباه پیدا می‌کنند و صفرها را اشتباه می‌کند که این یک علامت مهم بیماری آلزایمر است. در این مرحله فرد در مسیرهایی که قبلا ً می‌رفته است مشکل پیدا می‌کند و نمی‌تواند مسیر خود را راحت پیدا کند. (علائم یاد شده علائم خفیف آلزایمر است و برای کسی که مبتلا است، حتما به متخصص مغز و اعصاب مراجعه شود.)

مرحله بعد را مرحله متوسط دانسته‌اند و فرد دو سه سال بعد از مرحله خفیف وارد این مرحله می‌شود. در این مرحله بیمار نمی‌تواند لباسهایش را متناسب با هوا یا موقعیت اجتماعی تنظیم کند.

در مرحله متوسط رو به پیشرفت یا شدید فرد لباس پوشیدنش اشکال پیدا می‌کند. یعنی دکمه‌های خود را اشتباه می‌بندد و بند کفشش را نمی‌تواند ببندد، ممکن است جوراب و کفش خود را لنگه به لنگه بپوشد یا اینکه پشت و روی لباس را تشخیص ندهد و تمام این مراحل بدون آن است که دست بیمار فلج باشد یا مشکلی جسمی داشته باشد.

فراموشی

در این مرحله پیشرفت بیماری این‌گونه مشاهده می‌شود، اما بعد از مدتی، فرد نمی‌تواند به درستی استحمام کند، نمی‌تواند آب سرد و گرم را تنظیم کند. همچنین فرد بعد از دستشویی رفتن، نمی‌داند چه باید کند و آداب دستشویی رفتن را فراموش می‌کند و نمی‌تواند خود و یا محل را تمیز نگاه دارد.

مرحله شدید آلزایمر

در این مرحله بیمار نمی‌تواند حرف بزند و تنها کلمات خیلی کمی، در حدود ۶ تا ۱۲ کلمه، را می‌تواند تکلم کند. بعد از این مرحله نیز کلمات نامفهومی ادا می‌کند و بعد از آن حتی نمی‌تواند به تنهایی بایستد و حتما باید کسی دستش را بگیرد.

در مراحل بعدی شخص نمی‌تواند بنشیند و حتی توان خندیدن و گریستن را ندارد.

 آخرین مرحله آن است که بیمار نمی‌تواند گردن خود را نگه دارد و گردن می‌افتد. این مرحله درست برعکس چیزی است از کودکی به بزرگسالی اتفاق می‌افتد و در واقع مراحل بیماری آلزایمر چهار مرحله خفیف، متوسط، رو به شدید و شدید است.

عوامل موثر در ابتلا

در مجموع ۲ مسئله مهم در ایجاد آلزایمر وجود دارد. یکی سن فرد است که در این زمینه هیچ کاری نمی‌توان کرد، چرا که با پیشرفت پزشکی طول عمر بشر زیاد می‌شود و محققان هنوز به این نقطه دست نیافته‌اند. مردان تا ۷۲ سال و زنان تا ۷۶ سال طول عمر متوسط دارند و آلزایمر در واقع بیماری کهنسالی است.

مسئله دیگر ژن افراد است. تا زمانی که مهندسی ژنتیک نتواند این مسئله را تغییر دهد تا داروهایی که روی ژنها اثر می‌کنند مانع از این بیماری شوند، پیشرفتی در این زمینه نداریم.

پیشگیری

 فعالیت ذهنی در افراد موجب دوری از آلزایمر می‌شود. بهتر است سعی کنیم هر از چند گاه، کار جدیدی را یاد بگیریم. همچنین فعالیت فیزیکی و ورزش موجب جلوگیری از آلزایمر می‌شود. در عین حال جلوگیری از ضربه شدید به مغز، یکی از روشهای جلوگیری از آلزایمر است. تصادفات و ضربات شدید به مغز خطر ابتلای به آلزایمر را افزایش می‌دهد.

دیدگاهتان را بنویسید

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.